 |
Nikotina
Gjatė pirjes sė duhanit shumica e nikotinės ikėn nė ajėr, derisa njė e pesta futet nė mushkėri. Pirja e llullės prodhon pak mė shumė nikotinė se sa pirja e puros. Sa mė i fortė ėshtė zjarri i sipėrfaqes qė digjet, aq mė shumė nikotinė futet nė sistem. Pėr kėtė arsye, sa mė shpejtė qė pi duhan, aq mė shumė nikotinė fut brenda sa mė shumė qė zvogėlohet gjatėsia e cigares, aq mė shumė nikotinė keni futur brenda.
Nikotina e pastėr ėshtė helm shumė i fuqishėm. Njė pikė e nikotinės nė lėkurėn e lepurit shkakton shok tė menjėhershėm. Nėse e konsumoni njė pako me 20 cigare ēdo ditė, atėherė ju i futni brenda nė organizėm rreth 400 mg nikotinė nė javė. Po ta kishit marrė kėtė sasi nė njė ēast, do t'ju vriste sikur njė goditje me revole.
Nė traktin respirator ekzistojnė substanca tė ndryshme qė e dėmtojnė shėndetin, substanca ngacmuese, siē janė acidi hidrocianik, akroleini, formaldehida dhe amoniaku. Sistemi jonė i frymėmarrjes e ka njė "sistem pastrimi" tė pėrbėrė nga shumė qeliza qė shėrbejnė si barrierė nga pluhuri, mikrobet dhe substancat toksike, barrierė kjo qė hyn nė pėrdorim gjatė marrjes sė frymės. Mirėpo, substancat ngacmuese, tė cila i pėrmban tymi i duhanit mund ta dėmtojnė shumė lehtė kėtė "sistem pastrimi" dhe kėshtu ta lehtėsojnė hyrjen e substancave tė dėmshme nė mushkėri. Duke e pirė duhanin, ju jo qė jeni duke i dėmtuar mushkėritė, por jeni duke e rritur ekspozimin tuaj ndaj smogut dhe agjentėve tė tjerė ndotės, qė nuk mund tė bllokohen mė nga sistemi i pastrimit.
Kollitja dhe sekreti tipik i duhanpirėsit ėshtė shenjė e mungesės sė efikasitetit tė sistemit pastrues sė mushkėrive, qė shkakton sasi tė tepėrta tė sekretit (mukozės), bronkit kronik dhe emfizemė. Shumė prej substancave tė depozituara brenda mushkėrive e rrisin rrezikun nga kanceri i mushkėrive, qė nė 85-90% tė rasteve shkaktohet nga tymi i duhanit. Pirja e duhanit shkakton edhe lloje tė tjera tė kancerit pėrgjatė traktit respirator, sidomos nė zgavrėn orale, nė faring dhe laring, sistemin qarkullues dhe zemėr.
Substancat qė e dėmtojnė sistemin e qarkullimit tė gjakut janė DYOKSIDI I KARBONIT dhe NIKOTINA. Dyoksidi i karbonit e zvogėlon sasinė e oksigjenit pėr tėrė sistemin: zemrėn, trurin, muskujt etj. Bashkė me nikotinėn, dyoksidi i karbonit e pėrshpejton krijimin e copėzave tė arteriosklerozės nė enėt e gjakut, duke e rritur kėshtu edhe rrezikun e miokardiumit, infarktit dhe pikės.
Ka edhe dėmtime tė tjera, siē janė: rreziku qė pėrveē mushkėrive dhe traktit respirator kanceri tė dėmtojė njė numėr organesh tjera si fshikėzėn, ezofagun, veshkat, pankreasin, qafėn dhe trupin e mitrės; humbja e flokėve; frymėmarrja e keqe; njolla nė lėkurė dhe dhėmbė; dėmtime tė lėkurės etj.
Pirja e duhanit zvogėlon dukshėm performansėn atletike. Sot, asnjė atlet profesionist nuk ėshtė duhanpirės.
|